آیا مصرف روغنهای گیاهی خطر ابتلا به بیماریهای مختلف را افزایش میدهد؟
زمان مطالعه: 3 دقیقه
با افزایش محبوبیت رژیمهای غذایی سالم، توجه به نوع چربی مصرفی به یکی از دغدغههای اصلی مصرفکنندگان تبدیل شده است. در این میان، برخی ادعاها در فضای مجازی مطرح شدهاند که روغنهای گیاهی، بهویژه روغن کانولا، سویا و آفتابگردان، ممکن است عامل بروز بیماریهایی مانند التهاب مزمن، بیماریهای قلبی و حتی سرطان باشند.
اما آیا این نگرانیها پشتوانه علمی دارند یا صرفاً شایعاتی بدون سند هستند؟ در این بخش، با بررسی یافتههای معتبر پزشکی و پژوهشهای جدید، به این سؤال پاسخ میدهیم و واقعیتها را از شایعات جدا میکنیم!
انواع دانه های روغنی قابل کشت
کلزا، سویا و آفتابگردان از مهمترین دانههای روغنی در جهان به شمار میروند که هم از نظر تغذیهای و هم از نظر بازده اقتصادی ارزش بالایی دارند. کلزا (Canola) دارای روغنی با طعم ملایم و نقطه دود بالا است و بهدلیل محتوای امگا-۳ (ALA) و فیتواسترولها، گزینهای سالم برای سلامت قلب محسوب میشود. این گیاه در اقلیمهای معتدل رشد خوبی دارد.
سویا (Soybean) علاوه بر تولید روغن، منبع غنی پروتئین گیاهی است و روغن آن در بسیاری از غذاهای صنعتی و خانگی استفاده میشود. آفتابگردان (Sunflower) نیز با محتوای بالای ویتامین E و چربی غیراشباع، یکی از پرمصرفترین روغنهای خوراکی است و در اغلب مناطق کشاورزی ایران قابلیت کشت دارد.
از سوی دیگر، گلرنگ (Safflower) و تخم کتان (Flaxseed) بهعنوان دانههای روغنی خاصکاربرد، در سالهای اخیر بیشتر مورد توجه قرار گرفتهاند. روغن گلرنگ بهخاطر مقاومت بالای گیاه در برابر خشکی و نیاز آبی کم، برای کشت در مناطق خشک ایران مناسب است و خواصی نزدیک به روغن آفتابگردان دارد. این روغن سرشار از اسید لینولئیک (امگا-۶) است. تخم کتان نیز اگرچه در ایران هنوز بهطور گسترده کشت نمیشود، اما بهدلیل داشتن بالاترین میزان ALA (امگا-۳ گیاهی)، جایگاه ویژهای در صنایع غذایی سلامتمحور دارد. روغن کتان برای مصرف خام، سالاد یا بهعنوان مکمل غذایی توصیه میشود و باید در دمای پایین و شرایط مناسب نگهداری شود تا خواص آن حفظ گردد.
روغنهای گیاهی خوراکی مانند روغن کانولا، سویا، آفتابگردان و ذرت، از دانههای گیاهان مربوطه استخراج میشوند.
این روغنها سرشار از چربیهای غیراشباع هستند که طبق تحقیقات متعدد، میتوانند خطر ابتلا به بیماریهای قلبی را کاهش دهند، بهویژه زمانی که جایگزین چربیهای اشباع (مثل کره یا روغن حیوانی) شوند.
- روغن کانولا منبع مناسبی از اسید چرب امگا-۳ گیاهی (ALA) است.
- همچنین حاوی فیتواسترولهای طبیعی برای کمک به کاهش کلسترول خون است.
باورهای غلط درباره روغن گیاهی
1. روغنهای گیاهی سمیاند چون با حلال شیمیایی استخراج میشوند.
واقعیت: در فرایند استخراج، از مادهای به نام هگزان استفاده میشود که در مرحلهی تصفیه کاملاً تبخیر شده و هیچ اثر مضر قابل توجهی برای مصرفکننده باقی نمیگذارد. میزان قرار گرفتن انسان در معرض هگزان از طریق محیط و هوا (مثلاً دود خودروها) بسیار بیشتر از روغن خوراکی است.
2. روغنهای گیاهی باعث ایجاد التهاب در بدن میشوند.
واقعیت: اسید لینولئیک (نوعی امگا-۶) در روغنهای دانهای وجود دارد. برخی از افراد معتقدند که این ماده باعث التهاب میشود، اما مطالعات علمی هیچگونه افزایش شاخصهای التهابی در خون را با مصرف آن نشان ندادهاند.
3. مصرف روغنهای گیاهی سبب افزایش بیماریهای قلبی میشود.
واقعیت: دلیل اصلی خطرات فستفودها، گرم شدن مکرر روغنها در حرارت بالا و ترکیب آنها با غذاهای پرچرب، پرنمک و پرکالری است. روغن گیاهی در مصارف خانگی هیچگونه مشکلی برای سلامتی ایجاد نمیکند.
بیشتر بخوانید: چرا روغنهای حاوی توکوفرول سالمتر هستند؟
تحقیقات نشان میدهد که مصرف متعادل روغنهای گیاهی به صورت خانگی مانند استفاده در سالاد یا پخت و پز، کاملاً بیخطر و حتی مفید برای سلامت قلب است.
توصیههای سلامت محور به هنگام استفاده از روغنهای خوراکی
- استفاده از روغن کانولا یا آفتابگردان برای تفت دادن سبزیجات
- نگهداری روغن در یخچال برای حفظ طراوت و جلوگیری از اکسید شدن
- جایگزینی بخشی از کره یا روغن جامد با روغن گیاهی در کیک و شیرینی
- پرهیز از مصرف زیاد فستفود و تنقلات سرخشده آماده
هیچ ماده غذایی به تنهایی دشمن سلامتی نیست. تعادل در مصرف، کلید سلامتی است.
سخن آخر
در دنیای امروز که اطلاعات نادرست و شایعات تغذیهای بهسرعت از طریق شبکههای اجتماعی گسترش مییابند، تفکیک واقعیت از شایعه اهمیت دوچندان دارد. روغنهای گیاهی همچون کانولا، سویا، آفتابگردان، گلرنگ و تخم کتان، بر پایه شواهد علمی، نهتنها مضر نیستند بلکه در صورت مصرف متعادل و صحیح، میتوانند بخش مهمی از یک رژیم غذایی سالم را تشکیل دهند. این روغنها بهویژه بهدلیل غنای آنها از اسیدهای چرب غیراشباع، فیتواسترولها و در برخی موارد امگا-۳، نقش مؤثری در کاهش کلسترول، پیشگیری از بیماریهای قلبی و بهبود عملکرد عمومی بدن دارند. آنچه باید مورد توجه قرار گیرد، نه حذف کامل یک ماده غذایی، بلکه انتخاب هوشمندانه، متنوع و متعادل آن در سبد غذایی روزانه است.
از سوی دیگر، نکاتی مانند دمای پخت، نحوه نگهداری روغن، تازگی محصول و نوع غذاهایی که همراه آن مصرف میشوند نیز در سلامت نهایی نقش تعیینکنندهای دارند. استفاده مکرر از روغن در حرارت بالا، یا مصرف روغنهای گیاهی به همراه غذاهای فرآوریشده و پرنمک، میتواند اثرات مفید آنها را کاهش دهد. بنابراین توصیه میشود که روغنهای گیاهی سالم را بهصورت تازه، در ظروف تیره و در شرایط مناسب نگهداری کنید و از آنها بیشتر برای پختوپز سبک، تفت دادن، سالاد و حتی جایگزینی کره در پخت کیکها بهره ببرید. در نهایت، آگاهی مصرفکننده و وفاداری به منابع علمی معتبر، کلید اصلی انتخابهای غذایی سالم و مطمئن در مسیر سبک زندگی هوشمندانه و متعادل است.
نظرات